© Liberation Route

De Slag om de Schelde

De Slag om de Schelde was een serie militaire operaties die in de herfst van 1944 werd uitgevoerd in het noorden van België en in de provincie Zeeland in het zuidwesten van Nederland. Na de bevrijding van de haven van Antwerpen stonden de geallieerde troepen voor de opgave om de Duitse bezettingsmacht uit de Scheldemonding te verdrijven om de aanleveringsroutes voor het geallieerde front vrij te maken. Rond dijken, dammen, ondergelopen polders en door de Duitsers zwaar versterkte dorpen en steden vonden zware gevechten plaats in dikke modder, dichte mist en stromende regen. Dit was een van de belangrijke momenten in de bevrijding van Nederland, die het einde van de oorlog dichterbij bracht, maar die veel soldaten het leven kostte.

  • Breng een eerbetoon aan de gevallen geallieerde soldaten in Bergen op Zoom en Westkapelle.
  • Ontdek waarom de haven van Antwerpen en de monding van de Schelde in Zeeland zo belangrijk waren voor de geallieerden.
  • Bezoek de steden en dorpen in Zeeland die grotendeels verwoest raakten door de gevechten.

Antwerpen en het begin van de Slag om de Schelde

Op 4 september 1944 reden Britse tanks de stad Antwerpen binnen. Na enkele korte gevechten was de stad aan het eind van de dag in handen van de Britten. Deze zege was belangrijk voor de geallieerden, die een grote haven nodig hadden voor de bevoorrading van het op dat moment ongeveer twee miljoen man sterke leger in West-Europa en om verder op te rukken richting Duitsland.

Hoewel Antwerpen in handen van de geallieerden was, hadden de Duitsers de controle over het zwaar versterkte eiland Walcheren (dat tegenwoordig bij het vasteland van Zeeland hoort) aan de Westerschelde dat de monding vormt van de rivier de Schelde. Ze hadden hun zware geschut deels ingegraven zodat dit niet ten prooi kon vallen aan luchtaanvallen. Doordat er aanvoerproblemen waren en de geallieerden prioriteit gaven aan Operatie Market Garden, had het Duitse leger een groot deel van de manschappen over de hele monding van de rivier weten te verzamelen, waarbij zo'n 86.000 man, 600 stuks geschut en 6.000 voertuigen naar het eiland werden getransporteerd. Doordat de Duitsers beide rivieroevers in handen hadden, konden geallieerde mijnenvegers de vele mijnen in de waterweg niet opruimen, waardoor de aanvoerschepen niet veilig konden passeren.

Een afschuwelijke tijd voor de plaatselijke bevolking

Het eerste deel van het geallieerde plan om de Scheldemonding te openen, hield in dat het gebied ten noorden van Antwerpen moest worden bevrijd en de toegang tot het schiereiland Zuid-Beveland moest worden zeker gesteld. Op 28 september 1944 begon de Canadese 2nd Division met zijn opmars ten noorden van de Belgische stad om Woensdrecht in handen te krijgen. Op 2 oktober 1944 werden pamfletten boven het eiland Walcheren uitgestrooid waarin de Nederlandse bevolking het advies kreeg te vluchten. De volgende dag bombardeerden de geallieerden Westkapelle. De explosies veroorzaakten niet alleen een gat in de zeedijk, maar kostten ook 152 burgers het leven en legden de stad grotendeels in puin. Bij andere aanvallen ontstond schade aan de dijken van Veere, Vlissingen en Fort Rammekens. Tachtig procent van Walcheren stond onder water en duizenden inwoners moesten hun bezittingen achterlaten om te vluchten naar de weinige overgebleven droge gedeelten. U kunt meer te weten komen over de rol van Westkapelle en de ervaringen van de inwoners in de oorlog in het Dijk- en oorlogsmuseum in deze stad.

Zwarte vrijdag in Woensdrecht

Stortregen, vallen en landmijnen bemoeilijkten de Canadese opmars, waardoor pas op 7 oktober een grote aanval op Woensdrecht kon worden gedaan. Er werd hevig gevochten en de Canadese troepen waren relatief onervaren vergeleken met de Duitse veteranen die de stad verdedigden. Een van de bloederigste confrontaties van de strijd om Woensdrecht vond plaats op vrijdag 13 oktober, toen 56 Canadese soldaten van het Black Watch Regiment werden gedood toen ze via het open veld een aanval uitvoerden op goed voorbereide Duitse posities. Deze dag staat in het Canadese leger nu bekend als Black Friday. Ondanks de zware verliezen, en grotendeels met dank aan de artillerie en luchtsteun, wisten de Canadezen Woensdrecht op 16 oktober te veroveren, waardoor de Duitse strijdkrachten in Zuid-Beveland en Walcheren afgesneden raakten.

Operatie Switchback: ontruiming van de Breskens-pocket

Het tweede deel van de totale operatie, Operatie Switchback, was gericht op de ontruiming van de Breskens-pocket, een stuk land ten noorden van het Leopoldkanaal en ten zuiden van de Westerschelde. Het Duitse leger had dijken opgeblazen om het land, met zijn wirwar aan sloten en kanalen, te laten overstromen. Dat maakte militaire manoeuvres onmogelijk, behalve op de nauwe wegen op de dijken. Bovendien hadden de Duitsers 10.000 man die waren uitgerust met machinegeweren, mortieren en artillerie. Ondanks de felle tegenstand van de Duitsers wisten de Canadezen, dankzij amfibievoertuigen en WASP-vlammenwerpercarriers, op 21 oktober Breskens te veroveren. Op 2 november bestormden Canadese soldaten een bunker en namen de Duitse commandant Knut Eberding gevangen die zich overgaf zonder een schot af te vuren, ondanks zijn eigen bevel om tot de dood te vechten voor de Führer. Operatie Switchback kwam succesvol tot een einde toen de overgebleven Duitse soldaten de volgende dag de wapens neerlegden.

Het succes van Operatie Switchback

Nog tijdens Operatie Switchback begon het Canadese leger ook met Operatie Vitality, die gericht was op de inname van het schiereiland Zuid-Beveland. Terwijl een andere slag gaande was op ondergelopen terrein met talloze mijnen en versterkte Duitse verdedigingswerken, ondervonden de geallieerde troepen hier weinig tegenstand tot ze de belangrijkste Duitse verdedigingslinie bereikten langs het Kanaal door Zuid-Beveland. Dankzij de inzet van amfibievoertuigen van de even daarvoor gearriveerde Schotse 52nd Lowland Division, lukte het de geallieerden om Zuid-Beveland in handen te krijgen met beperkte verliezen.

De laatste puzzelstukjes

Eind oktober 1944 was het grootste deel van het gebied rond het estuarium van de Schelde ontruimd. Alleen het Duitse kustgeschut op Walcheren verhinderde nog dat de geallieerden gebruik konden maken van de Antwerpse haven. De bevrijding van het eiland, inmiddels een zwaar versterkte Duitse vesting, was het laatste puzzelstukje om de aanvoerlijnen naar de Antwerpse haven te openen. Om dit voor elkaar te krijgen, begon de 2nd Canadian Infantry Division op 31 oktober met Operatie Infatuate. 

Walcheren was met het schiereiland Zuid-Beveland verbonden door de Sloedam, een 1200 meter lange en 45 meter brede weg die het toneel vormde voor zware gevechten. De geallieerde troepen voerden met succes frontale aanvallen uit op de Sloedam, maar niet lang daarna liep de aanval spaak. Schotse soldaten uit het zesde bataljon, die wisten dat het te gevaarlijk was om van voren aan te vallen, verrasten de Duitsers met een nachtelijke aanval nadat ze het modderige water van de Sloe waren overgestoken. Deze aanval, met de codenaam Mallard, slaagde en de ingesloten Duitsers trokken zich terug. Op 3 november viel de Sloedam in handen van de geallieerden. Breng een bezoek aan het Oorlogsmonument Sloedam om eer te betonen bij een monument dat is opgericht ter herdenking van de Canadese en Schotse soldaten die het leven lieten tijdens Operation Mallard.

De geallieerde soldaten vielen, als onderdeel van Operation Infatuate, het eiland ook uit twee andere richtingen aan: over de Schelde vanuit het zuiden en over zee vanuit het westen, waarbij ze in de stad Vlissingen aan land kwamen. Tegenwoordig kunt u Uncle Beach bezoeken, het gebied waar de geallieerde strijdkrachten aan land gingen om de stad in te nemen, om meer te weten te komen over de bezetting, de bevrijding en de ervaringen van Zeeuwse burgers tijdens de Tweede Wereldoorlog. 

Op 6 november viel de Zeeuwse hoofdstad Middelburg op het eiland Walcheren en slechts twee dagen later gaven de Duitsers hun verzet volledig op. De Slag om de Schelde, een van de langste en heftigste gevechten die ooit op Nederlands grondgebied werd uitgevochten, was voorbij en de cruciale aanvoerlijn was zeker gesteld. In het Bevrijdingsmuseum Zeeland kunt u de slag opnieuw beleven dankzij de gereconstrueerde bunkers, wegversperringen en de noodkerk in Ellewoutsdijk die tijdens de oorlog werd gebruikt. Het Canadian War Cemetery in Bergen op Zoom herbergt de graven van 1.116 soldaten, waaronder 968 Canadezen.

Tip van de redactie: Kom meer te weten over de bevrijding van Nederland en de geallieerde strijdkrachten die een cruciale rol speelden bij het beëindigen van de Tweede Wereldoorlog.

Ontdek deze historische herdenkingsroute in Nederland, die de belangrijkste mijlpalen tijdens het oprukken van de geallieerde legers met elkaar verbindt.

Closing the Scheldt Pocket - october 1944

Operation Switchback - October 6, 1944

Meer Liberation Route