De schaduwzijde van de Gouden Eeuw - Holland.com
Dutch Golden Age

De schaduwzijde van de Gouden Eeuw

De jaren die Nederland grote welvaart hebben gebracht door de handel in specerijen, suiker, koffie, tabak en andere goederen, hebben een duistere kant. Tussen de zestiende en negentiende eeuw verhandelden de Nederlanders in totaal zo’n 600.000 Afrikaanse mannen, vrouwen en kinderen om te werken op plantages, in mijnen en in huishoudens.

Het is een wrang verleden, waar de laatste jaren steeds meer aandacht voor is. De slavenhandel door de West-Indische Compagnie (WIC) heeft vooral in de beginjaren bijgedragen aan de status van de Nederlanden als economische wereldmacht. In 1863 verbiedt Nederland de Transatlantische slavernij. Op talloze plaatsen zijn de sporen nog zichtbaar.

Musea en tentoonstellingen

Het is geen zwarte bladzijde die je kunt omslaan, maar een onlosmakelijk onderdeel van onze geschiedenis. Een geschiedenis die minder ver achter ons ligt dan we denken: vier of vijf generaties terug in de tijd en je komt bij slaafgemaakten en slaveneigenaren. In 2021 presenteert het Rijksmuseum een tentoonstelling over dit onderwerp.

Samen met wetenschappers, activisten en artiesten ontstond Heden van het slavernijverleden: een tentoonstelling in het Tropenmuseum die de verhalen van slaafgemaakten en hun nazaten centraal stelt. Benieuwd? Hier kun je een rondleiding boeken.

Begin 2022 opent het Tropenmuseum ook De erfenis, een nieuwe, uitgebreide opstelling over het koloniaal- en slavernijverleden. Deze vaste expositie toont de erfenissen van Nederlands kolonialisme in de wereld en onze directe omgeving, zoals ongelijkheid, uitsluiting en racisme.

Bijna drie eeuwen lang was de stad Amsterdam nauw betrokken bij slavenhandel in koloniën in Azië en het Atlantisch gebied. In een tentoonstelling in het Amsterdams Stadsarchief van 30 juni tot 18 oktober 2020 staan dertien Amsterdammers centraal die er op verschillende manieren bij betrokken waren in Brazilië, Curaçao, Indonesië, Berbice en op zee.

In de bosrijke en heuvelachtige omgeving van Berg en Dal, bij Nijmegen, vind je het Afrika Museum. Naast regelmatig wisselende exposities toont het museum aan de hand van persoonlijke verhalen, unieke objecten en hedendaagse kunst hoe we verbonden zijn met het continent Afrika. Er is in een vaste opstelling permanent aandacht aan het slavernijverleden. In de collectie kun je ongeveer 100 voorwerpen bekijken.

Monumenten

Op 1 juli 1863 schafte het Koningkrijk der Nederlanden met de Emancipatiewet de slavernij af in Suriname en op de Nederlandse Antillen. Deze Surinaamse feestdag heet officieel Dag der Vrijheden, maar wordt ook wel Ketikoti genoemd: Ketenen Gebroken. In Nederland wordt Ketikoti sinds 2009 groots gevierd in het Oosterpark in Amsterdam. Daar staat sinds 1 juli 2002 het Nationaal Monument Slavernijverleden.


Op het het Surinameplein in Amsterdam staat sinds 2003 het Monument van Besef. Het staat voor de gezamenlijke geschiedenis van Suriname, de Nederlandse Antillen en Nederland.


Van de 17e tot de 19e eeuw werden er in het Lloydkwartier in Rotterdam wapens, aardewerk en sterke drank verhandeld. Deze goederen werden naar Afrika verscheept, waar ze werden geruild voor tot slaafgemaakte mensen. Vervolgens brachten Rotterdamse schepen deze mensen naar Suriname en de Nederlandse Antillen. In 2013 werd in Rotterdam het Slavernijmonument onthuld. Het is een ontwerp van Alex da Silva en staat op de Lloydkade.


In 2005 werd op de Balans in Middelburg het Zeeuws Slavernijmonument onthuld. De Zierikzeese kunstenares Hedi Bogaers maakte het monument. Zij ontwierp een beeld dat binnen de beladen setting ruimte zou bieden voor troost en bezinning. Het zijn vier granieten zuilen waarin zwart en wit door een rode streep in het midden bijeen worden gehouden. 

Tours en wandelingen

In Amsterdam wordt sinds 2013 wekelijks de Black Heritage Amsterdam Tours aangeboden door initiator en gids Jennifer Tosch. De reis begint op de Dam, het hart van de stad. Tijdens het verkennen van de Afrikaanse erfenissen uit het verleden en de diverse Nederlandse cultuur, kom je onder meer ook langs het West-Indisch Huis, het Anne Frank Huis en het Hermitage Museum. Je bezoekt ook het Scheepvaartmuseum, waar een replica van een VOC-schip staat, een vergelijkbaar schip als waarmee slaafgemaakten werden vervoerd.

Den Haag speelde al vanaf de 17de eeuw een centrale rol in de totstandkoming, de handhaving en de afschaffing van de slavernij. In het Haagse straatbeeld zijn sporen van deze geschiedenis nog altijd zichtbaar. Verschillende locaties herinneren ons tot op heden aan het slavernijverleden en maken onderdeel uit van deze stadswandeling.

Amnesty laat met de route Cacao, Suiker en Slaven een stukje van de geschiedenis van Middelburg zien: plaatsen die herinneren aan de slavenhandel. Denk aan pakhuizen van de West-Indische Compagnie (WIC), bedrijfsgebouwen van de Middelburgsche Commercie Compagnie (MCC) en de plaats waar dominee Smytegelt, die optrad tegen de slavenhandel, woonde.

Tijdens de GPS-route Sporen van Slavernij worden in de Utrechtse binnenstad vaak goed verstopte details zichtbaar van de slavenhandel – vooral bekend van de West-Indische Compagnie (WIC) – en de rijkdom in geld en nieuwe producten die voortkwam uit deze handel. Ook het streven naar afschaffing van slavernij komt uitgebreid aan de orde.

De Jan Pieterszoon Coenstraat is tegenwoordig een van de meest populaire straten van Lombok. Maar wie was hij? De Bitterzoete Route in de Utrechtse wijk Lombok voert langs diverse straten om te informeren, de bewustwording te vergroten en het gesprek op gang te brengen over de koloniale geschiedenis. 

Vond je dit interessant? Ontdek meer

Dutch Golden Age

Bezoek de steden die een sleutelrol speelden in de Gouden Eeuw en ontdek de kunstzinnige evolutie van Nederland.

Lees meer