© Liberation route

De bevrijding van Nederland

6 van 6 bezoekers vinden deze informatie waardevol.

De bevrijding van Nederland begon in september 1944 en duurde tot mei 1945. Het startsein werd gegeven op die noodlottige dag op de stranden van Normandië, 6 juni 1944, toen duizenden soldaten hun leven gaven zodat de geallieerden in Frankrijk aan land konden gaan in Frankrijk en Europa. Daarna leverden geallieerde troepen gevechten om het Duitse leger grotendeels uit Frankrijk en België te verdrijven. De geallieerden staken vervolgens over naar Nederland en bevrijdden grote delen van het land. Daarbij werd het Nederlandse volk bevrijd van een bezettingsmacht die de bevolking alle zeggenschap had ontnomen en die meer dan twee derde van de Joodse inwoners naar de concentratiekampen had gestuurd.

  • Lees meer over de veldslagen en operaties die leidden tot de overwinning van de geallieerden in Nederland.
  • Ontdek de militaire begraafplaatsen en musea die deze duistere periode in de Nederlandse geschiedenis herdenken.
  • Volg de Liberation Route om de voetsporen te volgen van de geallieerde troepen die Nederland hielpen bevrijden.

Duitsland valt Nederland binnen

Hoewel Nederland zich tijdens de Tweede Wereldoorlog neutraal had verklaard, vielen Duitse troepen op 10 mei 1940 op bevel van Hitler ons land binnen. De regering en de koninklijke familie vluchtten terwijl het leger zich verzette, maar de slecht getrainde en slecht bewapende manschappen konden weinig uitrichten tegen de geoefende Duitse troepen. Na een hevige aanval waarin onder meer burgerdoelen in Rotterdam werden gebombardeerd, gaf de Nederlandse legerleiding zich over. De bescherming van onschuldige burgers kreeg de prioriteit boven de vrijheid van het land. Het zou vijf jaar duren voordat het Nederlandse volk weer vrij zou zijn.

Het begin van Operatie Market Garden

Nadat Brussel begin 1944 was bevrijd, kwam er een eind aan de opmars van de geallieerden. Dat was het moment dat de Britse veldmaarschalk Bernard Montgomery een gewaagd plan voorstelde aan de hoogste bevelhebber van de geallieerden, de Amerikaanse generaal Dwight D. Eisenhower. Hij opperde het plan om verschillende bruggen over de grote Nederlandse rivieren in te nemen, om zo de verdedigingslinie van de asmogendheden (door de geallieerden de ‘Siegfriedlinie’ genoemd) te omzeilen en snel te kunnen doorstoten naar het hart van Duitsland. Het plan werd Operatie Market Garden genoemd, en Montgomery dacht dat het slagen ervan ertoe zou leiden dat de oorlog rond kerst zou zijn afgelopen.

De operatie was een van de grootste luchtmachtoperaties uit de geschiedenis, maar slaagde helaas maar ten dele. Ontdek hoe Nijmegen en grote delen van Noord-Brabant na hevige gevechten werden bevrijd. Helaas slaagden de geallieerden er niet in om bij de Slag om Arnhem de laatste brug over de Rijn in handen te krijgen, waardoor de operatie uiteindelijk mislukte.

De Slag om de Schelde en de bevrijding van het zuiden van Nederland

In andere delen van Nederland hadden de geallieerden meer succes. Hoewel het een van de bloedigste operaties van de hele oorlog was, lukte het tijdens de Slag om de Schelde om de Duitse bezettingsmacht uit de Scheldemonding te verdrijven, waardoor de aanvoerlijnen naar het geallieerde front geopend werden.  Er werd echter een hoge prijs betaald voor deze overwinning, die vooral door Canadese en Poolse troepen was bevochten op de dijken en dammen en in de overstroomde polders en zwaar verstrekte dorpen en steden van Zeeland. Aan het eind van de twee weken durende operatie waren meer dan zesduizend Canadese soldaten gedood, gewond of gevangen genomen.

Een belangrijk gevolg van Operatie Market Garden was dat de geallieerde troepen ook een strook land bevrijdden die van België via Eindhoven naar Nijmegen liep. Dit strategisch belangrijke gebied werd verder versterkt door de Slag om Overloon. Deze begon eind september 1944 en was een van de hevigste gevechten die in Nederland plaatsvond tijdens de Tweede Wereldoorlog. Rond dezelfde tijd viel een geallieerde troepenmacht West- en Midden-Brabant binnen, die de provincie begin november bevrijdde. Kom meer te weten over deze slagen en de soldaten die hier voor de vrijheid vochten in het Oorlogsmuseum in Overloon.

De bevrijding van Limburg en Brabant

Omdat de Duitsers in Midden- en West-Brabant een bedreiging vormden voor de aanvoerlijnen van en naar de haven van Antwerpen, zetten Britse en Canadese troepen half oktober Operatie Pheasant in om de Duitsers de Maas over te drijven. Op 14 november begon Operatie Nutcracker, het laatste offensief om het noorden van Limburg te bevrijden. Geallieerde troepen stroomden de regio binnen en op 26 november 1944 waren de Duitsers teruggedrongen tot aan de Maas. Op 3 december 1944 was het grootste deel van Zuid-Nederland bevrijd.

De eentonigheid van de oorlog en de Nederlandse hongerwinter

Toen de winter viel, nam de strijd in Nederland af en won de eentonigheid van de oorlog het van de verschrikkingen. De soldaten aan het front vochten niet alleen tegen het Duitse leger, maar ook tegen de felle kou en honger. Veel soldaten waren ziek en hadden koorts en sommige Nederlanders waren gedwongen ondergronds te leven, in kelders en schuilplaatsen. Het dagelijks leven van de 3,5 miljoen Nederlanders die in het nog steeds bezette gebied van het land woonden, stond in het teken van een onafgebroken en steeds wanhopiger zoektocht naar brandstof en voedsel. Executies werden een normaal verschijnsel en werden als vergelding voor de kleinste vergrijpen opgelegd, zoals overtreding van de avondklok. Zo'n twintigduizend Nederlanders stierven als gevolg van de Hongerwinter.

Operatie Veritable en het begin van het einde

In februari 1945 was het rustig aan het front dat dwars door Nederland liep en werd er nauwelijks gevochten. Dat bleef niet zo. In Nijmegen arriveerden Canadese en Britse soldaten. Overdag bestookten de Amerikanen Duitsland met bommen, 's nachts nam de Britse Royal Air Force (RAF) het over. Op 8 februari 1945 begint Operatie Veritable. Het was het openingsspel in het Rijnlandoffensief, een enorme operatie om het gebied ten westen van de Rijn te veroveren en de rivier zo mogelijk over te steken, en die meer dan 300.000 Britse, Canadese en Poolse soldaten samenbracht om de asmogendheden terug naar Duitsland te dringen. Operatie Grenade van het Amerikaanse leger zou tegelijk beginnen, waardoor de geallieerden in een tangbeweging naar de Rijn zouden komen, maar doordat de Duitsers een overstroming van de rivier de Roer veroorzaakten, liep deze operatie vertraging op. Lees meer over Operatie Veritable en de manier waarop de Britten zich uiteindelijk een weg vochten naar de oostrand van het Reichswald. Ongeveer twee weken na de start van Veritable bleek de operatie geslaagd.


Het Nationaal Bevrijdingsmuseum in Groesbeek is een van de beste plekken om deze periode opnieuw te beleven. Het museum ligt in het gebied vanwaar de Amerikaanse 82nd Airborne Division tijdens Operatie Market Garden optrok richting Nijmegen en waar slechts enkele maanden later Operatie Veritable van start ging. Met behulp van geuren, interactieve presentaties, maquettes, modellen en originele film- en geluidsfragmenten wordt een beeld geschetst van het leven tijdens deze periode.

Het eind van de bevrijding

De gevechten op 23 maart 1945 zouden de laatste georkestreerde veldslagen worden tussen de geallieerden en de Duitsers in Europa. Door de overwinning konden de geallieerden optrekken naar de Rijn. Het uiteindelijke succes van Veritable en het Rijnlandoffensief effende het pad voor de verdere bevrijding van Nederlandse steden en dorpen. Vanuit Gendringen en Emmerich vielen Canadese troepen Nederland opnieuw binnen, waarna ze naar het noorden gingen om het gebied tot aan de Waddenzee te bevrijden. Drie Britse divisies trokken vanuit het Duitse Wesel op naar Nederland, waarbij ze dorp na dorp veroverden. Op 16 april werd Arnhem bevrijd door Britse troepen en op 5 mei was heel Nederland weer vrij. 

Herdenking, Bevrijdingsdag en de oprichting van de Verenigde Naties

In Nederland worden jaarlijks op 4 mei tijdens de Nationale Herdenking de slachtoffers van de oorlog herdacht. Op de Dam in Amsterdam wordt een landelijke ceremonie gehouden, terwijl in dorpen en steden en op oorlogsbegraafplaatsen in het hele land plaatselijke herdenkingen plaatsvinden.

De volgende dag, 5 mei, is Bevrijdingsdag, die wordt gevierd met festivals in Amsterdam en de twaalf provinciehoofdsteden van Nederland. Op deze datum in 1945 gaf generaal Foulkes, de bevelhebber van het 1st Canadian Army, de Duitse Generaal Blaskowitz bevel om naar Hotel de Wereld in Wageningen te komen om het capitulatiedocument te ondertekenen. Wageningen noemt zichzelf ook wel Stad der Bevrijding en viert de vrijheid op 4 en 5 mei met een aantal evenementen. In Museum de Casteelse Poort komt u meer te weten over deze evenementen.

Als antwoord op de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog kwamen belangrijke mogendheden uit de hele wereld bij elkaar om de Verenigde Naties (VN) op te richten. In Den Haag, ook wel de Stad van vrede en recht genoemd, kunt u meer te weten komen over de oprichting en bevoegdheden van de VN.

Liberation Route

Ontdek deze historische herdenkingsroute in Nederland, die de belangrijkste mijlpalen tijdens het oprukken van de geallieerde legers met elkaar verbindt.

Meer Liberation Route

© Liberation route

4 en 5 mei, herdenken en vieren

Op 4 mei herdenken we in Nederland de slachtoffers van oorlog. Op 5 mei vieren we de vrijheid. Ontdek alle activiteiten.

© Liberation route
Musea

Vrijheidsmuseum

Ervaar de oorlog en vier de vrijheid in het nieuwe Vrijheidsmuseum in Groesbeek. Ontdek de bijzondere verhalen achter Operatie Market Garden, de heroïsche Waaloversteek bij Nijmegen en de start van het Rijnlandoffensief.

Wageningen, stad van de Bevrijding

Op 5 mei 1945 werd door de Duitsers in Hotel De Wereld in Wageningen de afwikkeling van de capitulatie van de Duitse troepen in Nederland ondertekend. De onvoorwaardelijke overgave vond een dag eerder plaats op de Lüneburger Heide. Ontdek zelf hoe Wageningen onlosmakelijk verbonden is met de bevrijding van Nederland.

Den Haag, stad van Vrede en Recht

Na de Tweede Wereldoorlog groeide Den Haag uit tot de internationale stad van Vrede en Recht. In het Internationaal Gerechtshof en Vredespaleis wordt dag in dag uit gewerkt aan een betere wereld.