Bezetting en vervolging in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog - Holland.com
Foto: © Arjan de Jager
Liberation Route

De bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog

Ondanks de poging van Nederland om neutraal te blijven bij aanvang van de Tweede Wereldoorlog vielen op 10 mei 1940 Duitse troepen het land binnen. Al snel kwam Nederland onder het Duitse bewind. Het was het begin van vijf jaar bezetting en het leven werd in die tijd alleen maar slechter voor de Nederlanders. Ze werden door de Duitsers onderdrukt, uit hun huizen gezet, uitgehongerd en door de Duitsers gedwongen om te werken in fabrieken. Daarnaast was bijna driekwart van de Joodse populatie in Nederland tegen het einde van de oorlog afgevoerd naar concentratie- en vernietigingskampen.

Leer meer over de bezetting en vervolging van de Nederlanders tijdens de oorlog en ontdek de plaatsen, monumenten en musea die u nog steeds kunt bezoeken om deze donkere periode uit de Nederlandse geschiedenis te herleven.

  • Leer meer over de vervolging van de Nederlandse bevolking door de Duitse bezetters tijdens de Tweede Wereldoorlog.
  • Ontdek de begraafplaatsen en gedenkplaatsen die eer betonen aan degenen die hun leven verloren tijdens deze donkere periode uit de Nederlandse geschiedenis.
  • Lees verder over hoe het Nederlandse verzet vocht tegen het Duitse bewind in de Tweede Wereldoorlog.

Duitsland valt Nederland binnen

De Duitse bezetting van Nederland begon na vijf dagen van vechten in mei 1940. Bommenwerpers van de Luftwaffe hadden hun dodelijke springlading losgelaten tijdens het bombardement op Rotterdam. Hierbij kwamen bijna 1000 mensen om het leven en werden tienduizenden huizen verwoest. Het opperste bevel in Nederland wist dat er maar weinig voorraden en munitie waren en gaf zich een dag later officieel over aan de Duitsers.

De onderdrukking van de Nederlanders begint

Aan het begin van de Duitse bezetting lag het centrum van Rotterdam in puin, waren de regering en de koninklijke familie gevlucht en werden er anti-Joodse maatregelen ingevoerd.  Nadat de Asmogendheden bij de inval van Rusland werden verslagen bij Moskou en Stalingrad verslechterde de situatie alleen maar omdat Duitsland een grotere contributie eiste van Nederland. Dit betekende dat de productie bijna uitsluitend gericht was op de ondersteuning van de oorlog. De Nederlandse bevolking werd nóg harder onderdrukt, met name de Joden.

De Holocaust in Nederland

De vervolging van de Joodse bevolking in Nederland was zowel kwaadaardig als berekend. De discriminatie en vervolging van de Joden begon onmiddellijk na de invasie. Het werd Joden verboden om openbare plaatsen te bezoeken of te werken voor de overheid. In 1941 begonnen de Nazi’s met het deporteren van Nederlandse Joden naar het concentratiekamp Mauthauzen-Gusen.

Tijdens razzia’s in de Joodse wijk in Amsterdam werden op 22 en 23 februari 1941 meer dan 400 Joodse mannen gearresteerd en afgevoerd. De Nederlandse bevolking organiseerden de Februaristaking, een tweedaagse staking die begon op 25 februari 1941. Het haalde helaas weinig uit en vanaf 1942 werden Joden gedwongen om openlijk een Davidster op hun kleding te dragen. Er werden steeds meer Joden afgevoerd naar concentratiekampen. In hetzelfde jaar werd doorgangskamp Westerbork in Drenthe in gebruik genomen. Er werden ook concentratiekampen gebouwd in Vught en Amersfoort. Vandaag de dag kunt u een museum en een gedenkteken in kamp Vught bezoeken. Aan de hand van een audiotour kunt u de verhalen van de gevangenen herbeleven. Van de 140.000 Joden die in 1941 in Nederland waren, overleefden slechts 38.000 de oorlog.

De gruwelijkheden die de Duitsers begingen tijdens de oorlog waren barbaars, en een van de meest schokkende voorbeelden hiervan is misschien wel de uitzetting van de Joodse patiënten van het psychiatrische instituut ‘Het Apeldoornse Bosch’. Hierbij werden honderden lichamelijk en geestelijk gehandicapte Joden op transport gezet naar vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau. Bezoek Het Herinneringscentrum Apeldoornsche Bosch, tegenwoordig bekend onder de naam Zorginstelling ’s Heeren Loo, om meer te weten te komen over het instituut en de geschiedenis van de patiënten.

Gedwongen arbeid en de Atlantikwall

Eén van de meest ingrijpende gebeurtenissen voor de Nederlandse bevolking tijdens de bezetting was de Arbeitseinsatz. Dit hield in dat elke man tussen 18 en 45 tewerk kon worden gesteld in Duitse fabrieken. Als gevolg van dit programma werden ongeveer 500.000 Nederlandse mannen afgevoerd naar Duitsland. Het leven in de fabrieken was hard en gevaarlijk, omdat de gebouwen regelmatig werden gebombardeerd door de geallieerden. Werkweigeraars waren gedwongen om onder te duiken.

Rond 1943 liepen de spanningen tussen de Nederlanders en de Duitse bezetters op. De vijandigheid verergerde door de bouw van de Atlantikwall, een gigantische verdedigingslinie aan de kust die liep van het zuidwesten van Frankrijk tot aan Denemarken en Noorwegen. In Nederland werd de muur dwars door delen van Den Haag en Scheveningen gebouwd, waarbij een aantal Nederlanders gedwongen werd mee te helpen aan de constructie. In totaal werden tienduizenden huizen geëvacueerd om plaats te maken voor de aanleg van de muur. U kunt meer te weten komen over de geschiedenis van de Atlantikwall door het Waddengebied te bezoeken in het noorden van Nederland.

Het Nederlandse verzet

Uiteraard waren er Nederlanders die niet konden verdragen wat er gebeurde met hun land en de mensen, en zij verzetten zich tegen de bezetting. De spionage, sabotage en het communicatienetwerk van het verzet speelde een belangrijke rol bij de bevrijding van Nederland. Het verzet bestond voornamelijk uit kleine, onafhankelijke groepen die op verschillende manieren probeerden de bezetters tegen te werken, onder andere door het vervalsen van geld en rantsoenbonnen, het verzamelen van informatie, het publiceren van ondergrondse kranten en het saboteren van telefoon- en spoorlijnen. Bij ontdekking werden leden van het verzet onmiddellijk ter dood veroordeeld.

In Scheveningen kunt u nog steeds het Oranjehotel bezoeken. Hier werden leden van het verzet gevangen gehouden en verhoord.  Ongeveer 250 gevangenen werden later ter dood veroordeeld en geëxecuteerd op de nabijgelegen Waalsdorpervlakte. De Duitsers namen na een actie van het verzet wrede represailles. In het dorp Putten werden 602 mannen, bijna de gehele mannelijke populatie, gearresteerd en afgevoerd naar concentratiekampen na een aanval op een voertuig met leden van de Wehrmacht. In het gehucht Woeste Hoeve werden bij een razzia 116 mannen verzameld en ter plekke geëxecuteerd nadat verzetsstrijders de hoogste vertegenwoordiger van de SS in Nederland, Hanns Rauter, ernstig hadden verwond. Nog eens 147 gevangen werden door de Gestapo op verschillende locaties geëxecuteerd. Dit was de grootse massa-executie in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Een andere manier waarop het verzet behulpzaam was, was door vluchtelingen en vijanden van het naziregime te verstoppen en onderdak te verlenen, zoals Anne Frank en haar familie in het Achterhuis. Behalve het Achterhuis kunt u vandaag de dag ook Het Verscholen Dorp bezoeken in de dichte bossen bij Vierhouten, waar ongeveer 80 mensen zich meer dan een jaar schuilhielden. Een ander toevluchtsoord was Nieuwlande in Drenthe, een van slechts twee dorpen in de wereld die de Yad Vashem onderscheiding kreeg van de staat Israël voor het redden van Joodse mensen tijdens de oorlog.

Eerbetoon aan de oorlogsslachtoffers

Op 5 mei 1945 werd Nederland bevrijd, maar het betaalde een hoge prijs. Grote delen van het platteland en dorpen en steden waren verwoest. Het totale aantal slachtoffers was bijna onmogelijk vast te stellen. Vandaag de dag kunt u monumenten en begraafplaatsen bezoeken om degenen die hun leven verloren tijdens de oorlog te herdenken, zoals bijvoorbeeld op het Ereveld in Loenen, waar meer dan 3900 oorlogsslachtoffers zijn begraven, waaronder burgers, verzetsstrijders en politieke gevangenen. Het militair ereveld Grebbeberg bij Rhenen is de laatste rustplaats voor Nederlandse soldaten die zijn gesneuveld in mei 1940. In Ysselsteyn in Limburg vindt u de enige Duitse militaire begraafplaats van Nederland. Bijna 32.000 gevallen soldaten zijn hier begraven op 17 hectare grond. Op diverse plaatsen in Nederland kunt u militaire begraafplaatsen bezoeken waar Amerikaanse, Canadese, Britse, Poolse, Franse en Duitse soldaten en burgers zijn begraven die omkwamen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Op www.liberationroute.com vindt u meer informatie over de begraafplaatsen van soldaten die zijn gesneuveld in de Tweede Wereldoorlog.

Liberation Route

Liberation Route

Ontdek deze historische herdenkingsroute in Nederland, die de belangrijkste mijlpalen tijdens het oprukken van de geallieerde legers met elkaar verbindt.

Liberation Route

De Atlantikwall

Van bunkers bij Den Haag tot het Kazemattenmuseum in het Waddengebied, de resten van de Atlantikwall zijn vandaag de dag nog steeds te zien.

Liberation Route

Nationaal Monument Oranjehotel en de Waalsdorpervlakte

Ruim 25.000 mensen zaten tijdens de oorlog in het Oranjehotel gevangen, minstens 250 van hen werden vlakbij op de Waalsdorpervlakte doodgeschoten. Op beide plekken worden de verschrikkelijke gebeurtenissen herdacht.

Nederland tijdens WOII 1940-45

Geschiedenismusea

Kamp Westerbork

Kamp Westerbork, een doorgangskamp naar de concentratie- en vernietigingskampen, houdt de herinnering levend aan honderdduizend Nederlandse Joden, Sinti en Roma die vermoord werden tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Liberation Route

Nationaal Monument Kamp Vught

Ervaar een donkere bladzijde uit de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog in Nederland bij Nationaal Monument Kamp Vught. Meer dan 32.000 mensen hebben tijdens de oorlog in Kamp Vught opgesloten gezeten.

Vond je dit interessant? Ontdek meer